Đặc sản rau rừng miền núi phía Bắc

Được sinh ra vùng miền núi hay giữa đại ngàn rừng rậm, nhiều loại rau đã trở thành đặc sản bởi chính độ ngon của nó.

Ngọn su su

Ngọn su su là loại rau rất phổ biến nhưng nó chỉ ngon khi được trồng các ở khu vực miền núi phía Bắc, nơi mùa đông có cái lạnh cắt da, cắt thịt hay mát mẻ vào mùa hè, chẳng hạn như ở Tam Đảo (Vĩnh Phúc), Sapa (Lài Cai)… Nếu đi qua những khu vực này, bạn sẽ nhìn thấy những giàn su su xanh mướt, trập trùng bên các sườn núi thấp.

Tuy là được trồng ở miền núi, nhưng rau cũng được người dân làm giàn cẩn thận, ngọn su su cứ thế mà leo lên, hưởng những ái ưu của thời tiết, của khí trời mà lan toả hết giàn này đến giàn khác, cứ bạt ngàn trong tầm mắt người xem. Và có lẽ cũng vì thế mà su su ở những khu vực này mới ngọt hơn, giòn hơn nơi khác, mới thành thứ đặc sản mà ai đến đây cũng muốn mang về thưởng thức hay làm thứ quà biếu người thân, bạn bè.

Ngọn su su chẳng cần xào với các nguyên liệu khác cũng ngon. Chỉ cần nhặt sạch, cho vào xào cùng tỏi, mỡ, nêm chút gia vị là có thể thưởng thức ngay được. Hương vị của núi, của rừng, của những màn sương lạnh giá nhập nhoạng như mây cứ hòa quyện trong từng ngọn rau, chiếc lá.

Rau bò khai

Bò khai (hay bồ khai) được người ta biết đến nhiều nhất ở Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Cạn… Nhìn thoáng qua, bò khai trông từa tựa những ngọn su su xanh mát nhưng nếu nhìn kĩ sẽ nhận ra, bò khai mảnh hơn và cũng có màu xanh non hơn.

Ngọn bò khai xào tỏi

Ngọn bò khai xào tỏi

Không như su su được trồng thành từng giàn hết triền núi này đến sườn núi khác, bò khai là thứ rau thường bám trên các thân cây gỗ lớn gần nó để vươn lên cao nhận ánh nắng mặt trời. Có lẽ, với thân phận tầm gửi như thế bò khai có mùi vị rất riêng, ngai ngái nhưng cũng giống như trái sầu riêng, một khi đã ăn được thì bạn sẽ có cảm nhận, chẳng có mùi vị nào hấp dẫn hơn thế.

Rau bò khai có thể chế biến thành nhiều món ăn như xào tỏi, xào mực, xào tôm, xào trứng, thịt bò, mì tôm, nấu canh, nhúng lẩu… mà món nào cũng đều có sức hút hết thảy. Những cọng rau cứ giòn giòn, ngòn ngọt, ngai ngái ngấm vào các nguyên liệu khiến người thưởng thức phải ngây ngất, khó quên.

Rau sắng

Khác với bò khai, su su là loại thân leo, rau sắng (còn được gọi là rau ngót rừng) là dạng cây thân gỗ, mọc tự nhiên trên núi và sống chủ yếu trong các vách đã vôi có độ cao 100-200m trở lên (so với mực nước biển) như ở Lào Cai, Hà Tây, Lạng Sơn, Quảng Ninh nhưng tập trung nhiều nhất ở vườn Quốc gia Xuân Sơn của tỉnh Phú Thọ.

Nếu chỉ nhìn những ngọn rau sắng cùng trồi non xanh thẫm, óng ả, mỡ màng chẳng ai có thể nghĩ cây có thể cao hàng chục mét và đường kính thân từ 20-30 cm, vì thế, để có được những đọt lá non, người ta phải trèo lên để hái. Cứ đến độ đầu xuân, mỗi khi tháng 2 lại về trong những cơn mưa lất phất, cây sắng lại ra những ngọn lá non đầu tiên và cho đến tháng 3, tháng 4 thôi, có thể thu hoạch được cả hoa, cả lá. Có điều đặc biệt, rau rắng dù cây đực hay cây cái đều ra những chùm hóa trắng muốt, lấm tấm như hoa ngâu nên thu hoạch loại hoa này càng được nhiều hơn.

Rau sắng khi nấu lên có vị ngọt rất đặc trưng, chẳng thế mà xưa bộ đội hành quân trên đường Trường Sơn thường lấy rau sắng phơi khô để dành, sau này nấu canh bỏ vào để thay cho mì chính.

Lá non và đọt thân đều có thể đem nấu canh. Bạn có thể nấu rau sắng cùng xương heo, tôm nõn, thịt gà, cá rô đồng, cá quả… đều vô cùng ngon ngọt và bổ dưỡng. Thế nhưng, với nhiều người sành ăn, họ lại chỉ thích một bát canh rau sắng suông nêm chút gia vị, như thế mới cảm nhận hết được giá trị của thứ rau xanh mọc giữa bạt ngàn rừng rậm.

Rau củ khởi

Nghe cái tên vừa lạ lại vừa khó nhớ nhưng nếu nếm thử một lần rồi đảm bảo bạn sẽ chẳng thể nào quên được hương vị hấp dẫn của thứ rau dại (mọc ở hàng rào) trên mảnh đất Lào Cao đầy xa ngái. Trước đây, ở Lào Cai có rất nhiều loại rau ngon vì thế củ khởi ít mấy ai để ý đến nhưng nhờ có vị hơi đắng lại ngòn ngọt và mùi thơm đặc trưng nó lại trở thành một thứ đặc sản mà ai lên tới đây cũng muốn ăn thử và thích mang về.

Rau củ khởi thường nấu với nước xương hầm hoặc thịt băm. Khi nấu chỉ đun nước sôi già rồi bắc nồi ra, bởi để lâu trên bếp canh sẽ bị nồng và mất mùi thơm của rau. Canh rau củ khởi ăn nóng và nguội đều ngon. Khi mới ăn, thực khách có cảm giác hơi đắng ở đầu lưỡi, nhưng sau có vị ngọt bùi đọng lại, khiến người ăn không biết ngán bao giờ.